Кішкентай кезімізден дене қызуымыз көтерілсе, ыстық шай беріп үйреткен бізде бүгінгі күні бұл тәсіл әдетке айналған. Ал ғылымға сүйенетін болсақ, британдықтар кері әсерін беретінін дәлелдеді, оның құрамындағы теофилллин дене қызуын арттырып жібереді. Онымен қоса, теофиллин қызу түсіретін барлық дәрі-дәрмектің күшін азайтады.Әсіресе, шайды жүкті әйелдер өте аз мөлшерде, мүмкін болса, тіпті ішпегендері жөн. Шайдың құрамындағы кофеин іштегі ұрықтың дамуына кері әсер етеді. Жапон зерттеушілерінің дерегі бойынша, 5 шыны аяқ қою шайдың құрамындағы кофеиннің мөлшері іштегі баланың салмағының жетпей туылуына себеп бола алады екен.
Артерияның созылмалы ауруы ауруымен ауыратындар мен қан қысымы бар адамдар үшін қара шайды ішпеген дұрыс. Әсіресе, аурулары өршіп тұрған кезде шай ішуге болмайды. Өйткені, шайдың құрамындағы кофеин мен теофиллин науқас адамның орталық жүйке жүйесіне кері әсерін тигізеді.
Қай кезде шай ішуге болмайды?
Шайды өте ыстық кезінді ішуге болмайды.. Өйткені ыстық шай кеңірдекке, ас жолы мен асқазанға кері әсер етуі мүмкін. Ұзақ уақыт ыстық шай ішу ішкі органдарды ауруға ұшыратады.
Аш қарынға шай ішпеңіз. Ас қорыту жолындағы ішкі мүшелер шайдың кесірінен зақымдануы мүмкін. Себебі ол өт пен асқазанға зиян.
Шайды суып қалған күйінде ішуге болмайды. Ондай шайдың кесірінен қақырық тұрып қалуы мүмкін.
Шайды тым ащы қылып ішпеңіз. Ол денсаулыққа зиян. Егер түн уақыты болса, ұйқыңыз келмей, басыңызды ауыртуы мүмкін.
Дәрі-дәрмек қабылдаған кезде шай ішуші болмаңыз. Ол дәрінің күшін жояды.
Тамақтың алдында шай ішуге болмайды. Өйткені шай сілекейді қышқылдандырып, оның дәмін сезуді қиындатады. Мұндай жағдайда ас қорыту қызметінің протеинді сіңіруі уақытша азайып кетеді. Тамақтан соң бірден шай ішпеген де жөн болады. Тамақ пен шайдың арасы 20-30 минуттай болуы тиіс. Өйткені, шай құрамындағы танин, протеин мен темірдің қатқылдануы тағам сіңімділігін төмендете түседі.
Шай тұрып қалса, оны ішуге болмайды. Негізінде, шайлар демдегеннен 20-30 минуттай кейін өзінің құрамындағы заттарымен қышқылдану процесін бастайды. Хош иісті заттар мен пайдалы деген құрамдас бөліктері (фенол, липоид, эфир майы) жарамсыз болып қалады.
Жапондық зерттеуші М.Киттар «Қазақтар шай ішкенде уақыт та, орын да талғамайды. Кез келген тамақтан бұрын да, кейін де іше береді» деген екен. Әрине, қазақ үшін қашаннан шайдың орны бөлек. Алайда, алтыннан да қымбат деніміздің саулығын берік ұстап, шай ішерде өзіндік қалыпты ұстанғаныңыз абзал.